Hipertansiyon Kontrolü
Tansiyonunuzu düşürmek için ne yapmalısınız? Tuzsuz diyet, egzersiz ve ilaç tedavisi ile Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon) yönetimi. Sarımsak ve limon efsanelerinden, strese bağlı tansiyon belirtilerine kadar merak edilenleri uzman görüşüyle yanıtladık.
Prof. Dr. Uğur Arslan'dan detaylı bilgi almak için aşağıdaki kanalları kullanabilirsiniz.
Hipertansiyon kontrolü, dünya genelinde önlenebilir ölüm nedenlerinin başında gelen yüksek kan basıncının; yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli takip ve ilaç tedavisi ile ideal seviyelerde tutulmasını sağlayan hayati bir süreçtir.
Halk arasında "tansiyon" olarak bilinen kan basıncı, yaşam için gereklidir; ancak sınırların üzerine çıktığında damarları içten içe kemiren sinsi bir düşmana dönüşür.
Birçok hasta, şikayeti olmadığı için tansiyonunun yüksek olduğunu fark etmez, bu da hastalığın "Sessiz Katil" olarak anılmasına neden olur.
Hipertansiyon Nedir?
Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon), kalbin kanı pompalarken damar duvarlarına uyguladığı basıncın normal değerlerin üzerinde olması durumudur.
Tansiyon ölçümünde iki değer dikkate alınır:
Büyük Tansiyon (Sistolik): Kalp kasıldığında kanı damarlara fırlattığı andaki basınçtır.
Küçük Tansiyon (Diyastolik): Kalp gevşeyip kanla dolarken damarlarda oluşan durgun basınçtır.
Tıbbi olarak, bir kişinin tansiyonu farklı günlerde yapılan ölçümlerde sürekli olarak 140/90 mmHg (14'e 9) ve üzerindeyse hipertansiyon tanısı konulur. İdeal tansiyon değeri ise genellikle 120/80 mmHg (12'ye 8) civarıdır.
Hipertansiyon Sebepleri
Hipertansiyon vakalarının %90-95'inde tek bir neden bulunamaz; buna "Primer (Esansiyel) Hipertansiyon" denir. Geriye kalan %5-10'luk kısım ise böbrek veya hormon hastalıklarına bağlı "Sekonder Hipertansiyon"dur.
Primer hipertansiyonu tetikleyen temel risk faktörleri şunlardır:
Genetik Yatkınlık: Ailesinde yüksek tansiyon öyküsü olanlarda risk 2 kat fazladır.
Aşırı Tuz Tüketimi: Tuzdaki sodyum, vücutta su tutulmasına neden olarak damar içi hacmi ve basıncı artırır.
Obezite: Vücut kitle indeksi arttıkça, kalbin beslemesi gereken doku miktarı ve damar direnci artar.
Hareketsiz Yaşam: Düzenli egzersiz yapmamak damar esnekliğini azaltır.
Yaşlanma: Yaş ilerledikçe damarlar doğal esnekliğini kaybeder ve sertleşir.
Sigara ve Alkol: Damar duvarına doğrudan zarar vererek basıncı yükseltir.
Hipertansiyon Belirtileri
Hipertansiyonun en tehlikeli yanı, çoğu zaman hiçbir belirti vermeden ilerlemesidir. Hastaların büyük bir kısmı, tesadüfen yapılan bir ölçümde veya organ hasarı (kalp krizi, inme) geliştikten sonra hastalığını öğrenir.
Ancak tansiyon ani ve aşırı yükseldiğinde şu belirtiler görülebilir:
Baş Ağrısı: Özellikle sabahları uyanınca enseden başlayıp başın tepesine yayılan zonklayıcı ağrı.
Kulak Çınlaması ve Uğultu: Kan akışının hızlanmasına bağlı olarak kulaklarda ses duyulması.
Burun Kanaması: Sebepsiz ve durdurulması zor burun kanamaları.
Baş Dönmesi ve Sersemlik: Denge kaybı hissi.
Nefes Darlığı: Özellikle yol yürürken veya merdiven çıkarken çabuk yorulma.
Strese Bağlı Hipertansiyon Belirtileri
Stres, vücudun "savaş veya kaç" mekanizmasını tetikleyerek adrenalin salgılanmasına neden olur. Bu durum, kronik tansiyon hastalığından farklı olarak, anlık ve dramatik yükselmelerle (Spike) seyreder.
Strese bağlı tansiyon yüksekliğinde şu belirtiler ön plandadır:
Ani Yüz Kızarması ve Ateş Basması: Yüzde ve boyunda sıcaklık hissi.
Çarpıntı (Taşikardi): Kalbin göğüs kafesinden çıkacakmış gibi hızlı atması.
Ellerde Titreme ve Terleme: Soğuk terleme ve ince titremeler.
Göğüste Sıkışma Hissi: Anksiyete (kaygı) ile birleşen nefes alamama hissi.
Değişkenlik: Stres faktörü ortadan kalktığında veya kişi sakinleştiğinde tansiyonun hızla normale dönmesi.
Hipertansiyon Teşhisi
Hipertansiyon tanısı, kural olarak tek bir ölçümle konulmaz. Heyecan, stres, yorgunluk veya o an içilen bir kahve bile tansiyonu geçici olarak yükseltebilir. Doğru tanı için şu adımlar izlenir:
Tekrarlayan Ölçümler: Farklı günlerde, hasta dinlenmiş haldeyken yapılan en az 3 ölçümün ortalaması alınır.
Evde Takip: Hastanın kendi evinde, sakin ortamda tansiyonunu ölçüp kaydetmesi istenir. Bu, hastane stresiyle oluşan yapay yüksekliği (Beyaz Önlük Hipertansiyonu) ayırt etmek için önemlidir.
Tansiyon Holter (24 Saatlik İzlem): Tanıda altın standarttır. Hastanın koluna takılan ve kemere bağlanan küçük bir cihaz, 24 saat boyunca (uyku dahil) her 15-30 dakikada bir otomatik ölçüm yapar. Tansiyonun gün içindeki dalgalanmalarını ve gece uykudaki seyrini en net gösteren yöntemdir.
Organ Hasarı Taraması: Tanı konduktan sonra, yüksek tansiyonun vücuda zarar verip vermediğini anlamak için EKG (kalp grafisi), Ekokardiyografi (kalp ultrasonu), göz dibi muayenesi ve böbrek fonksiyon testleri (kan/idrar) yapılır.
Hipertansiyon Tedavisi
Hipertansiyon tedavisinin amacı sadece sayıları düşürmek değil, bu sayıların damarlara verdiği hasarı engelleyerek kalp krizi ve felç riskini minimize etmektir.
Tedavi bir bütündür ve ilk basamağı her zaman "Yaşam Tarzı Değişiklikleri" oluşturur. İlaçsız kontrol için atılması gereken adımlar:
Tuz Kısıtlaması: Günlük tuz tüketimi 5 gramın (yaklaşık 1 çay kaşığı) altına indirilmelidir. Sofradan tuzluk kaldırılmalı, salça, turşu ve işlenmiş gıdalardan uzak durulmalıdır.
Kilo Kontrolü: Verilen her 10 kilo, tansiyonu yaklaşık 5-20 mmHg düşürebilir. İdeal kiloya ulaşmak tedavinin yarısıdır.
DASH Diyeti: Sebze, meyve, tam tahıllar ve düşük yağlı süt ürünlerinden zengin; kırmızı et ve şekerin azaltıldığı özel bir beslenme planıdır.
Düzenli Egzersiz: Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş veya yüzme, damar esnekliğini artırır.
Sigarayı Bırakmak: Sigara içildiği an damarlar büzüşür. Bırakılması, kalp damar riskini hızla düşürür.
İlaç Tedavisi ile Hipertansiyon Kontrolü
Yaşam tarzı değişikliklerinin yetersiz kaldığı veya tansiyonun organ hasarı riski taşıyacak kadar yüksek olduğu durumlarda ilaç tedavisi devreye girer.
İlaç tedavisi hakkında bilinmesi gerekenler:
Kişiye Özeldir: Komşunuza iyi gelen ilaç size iyi gelmeyebilir. Doktorunuz yaşınıza, ek hastalıklarınıza (şeker, böbrek vb.) ve kalp hızınıza göre en uygun ilacı seçer.
Süreklilik Esastır: Tansiyon ilaçları "ağrı kesici" gibi sadece tansiyon yükselince alınmaz. Kandaki ilaç düzeyini sabit tutmak için her gün, aynı saatte alınmalıdır.
Kombinasyon Tedavisi: Bazen tek bir ilaç tansiyonu kontrol etmeye yetmeyebilir. Bu durumda doktorunuz, farklı mekanizmalarla çalışan iki veya üç ilacı (bazen tek hapta birleştirilmiş olarak) verebilir. Bu, hastalığın şiddetlendiği anlamına gelmez, daha etkin koruma sağlandığı anlamına gelir.
Ömür Boyu Kullanım: Genellikle hipertansiyon ömür boyu süren bir durumdur. "Tansiyonum düzeldi" diyerek ilacı bırakmak, ani tansiyon fırlamalarına (Rebound Etkisi) ve beyin kanaması riskine yol açabilir.
Sonuç
Ana koroner arter darlıkları bazen anjiyoda net değerlendirilemeyebilir. Bu durumlarda damar içine minik bir ultrason kamerası (IVUS) sokularak darlığın ciddiyeti içeriden ölçülür veya basınç telleri (FFR) ile kan akışının ne kadar engellendiği test edilir.
Bu ölçümler tedavi kararını (ilaç, stent veya ameliyat) belirlemede hayati önem taşır.
Sizden Gelenler
Tedavi süreçlerini başarıyla tamamlayan hastalarımızın deneyimleri ve Medicana Samsun Kardiyoloji kliniğimiz hakkındaki görüşleri.
Sık Sorulan Sorular
Hipertansiyon Kontrolü hakkında en sık sorulan sorular.
Limonlu su ve sarımsak, damarları hafifçe genişleterek tansiyonu anlık ve çok az miktarda düşürebilir. Ancak bu etki asla bir tansiyon ilacının yerini tutamaz ve kalıcı tedavi sağlamaz. Tansiyonunuz yükseldiğinde sadece limon suyuna güvenmek, beyin kanaması gibi riskli durumlarda zaman kaybetmenize neden olabilir. Bu besinleri tedavinin "destekçisi" olarak görebilirsiniz, "alternatifi" olarak değil.
Hayır. Tansiyon ilaçları bağımlılık yapıcı maddeler değildir. Vücudunuzun o ilaca ihtiyaç duymasının sebebi bağımlılık değil, hastalığın kronik (kalıcı) olmasıdır. Tıpkı gözü bozuk birinin gözlüğe, diyabet hastasının insüline ihtiyacı olduğu gibi, hipertansiyon hastasının da bu ilaçlara ihtiyacı vardır.
Kesinlikle hayır. Hipertansiyon "Sessiz Katil"dir. Kendinizi çok enerjik ve sağlıklı hissettiğiniz bir anda bile tansiyonunuz 18/10 olabilir. İlacı bıraktığınızda tansiyon aniden fırlayabilir (Rebound Etkisi). Doktorunuz önermediği sürece, şikayetiniz olmasa bile ilaca devam etmelisiniz.
Kafein, tansiyonu kısa süreli olarak (yaklaşık 30-60 dakika) yükseltebilir. Ancak düzenli kahve tüketenlerde vücut buna tolerans geliştirdiği için bu etki azalır. Yine de tansiyonunuz kontrol altında değilse, günlük kafein tüketimini (2-3 fincanla) sınırlamakta fayda vardır.
Eski nesil bazı tansiyon ilaçlarının (özellikle beta blokerler ve idrar söktürücüler) erkeklerde sertleşme sorunu gibi yan etkileri olabiliyordu. Ancak yeni nesil ilaçlarda bu yan etkiler çok daha azdır. Eğer böyle bir sorun yaşıyorsanız ilacı bırakmak yerine doktorunuzla konuşmalısınız; doktorunuz cinsel fonksiyonları etkilemeyen başka bir grup ilaca geçiş yapacaktır.
Prof. Dr. Uğur Arslan
Kardiyoloji Uzmanı