Sekonder Hipertansiyon
Sekonder Hipertansiyon nedir ve normal tansiyondan farkı nedir? İlaçlara rağmen düşmeyen inatçı tansiyonun arkasındaki gizli sebepleri (böbrek damar darlığı, hormon bozuklukları) ve tedavi yollarını rehberimizde keşfedin.
Prof. Dr. Uğur Arslan'dan detaylı bilgi almak için aşağıdaki kanalları kullanabilirsiniz.
Sekonder hipertansiyon, yüksek tansiyon vakalarının aksine, altta yatan tanımlanabilir başka bir tıbbi durumun veya hastalığın doğrudan bir sonucu olarak ortaya çıkan kan basıncı yüksekliğidir.
Primer (esansiyel) hipertansiyonda net bir neden bulunamazken ve genellikle yaş/genetik faktörlere bağlanırken; sekonder hipertansiyonda vücudun işleyişini bozan somut bir "suçlu" vardır.
Bu suçlu genellikle böbrekler, hormon bezleri veya damar yapısındaki bir bozukluktur.
Bu durumun en önemli özelliği ve hastalara umut veren yanı; altta yatan neden (örneğin bir hormon tümörü veya damar darlığı) tedavi edildiğinde, yüksek tansiyonun da tamamen düzelmesi veya çok daha kolay kontrol altına alınabilmesidir.
Sekonder Hipertansiyon Nedir?
Sekonder hipertansiyon, basitçe "başka bir hastalığın semptomu olan tansiyon" olarak tanımlanabilir. Tüm yüksek tansiyon hastalarının yaklaşık %5 ila %10'unu oluşturur.
Bu türü "Primer (Esansiyel) Hipertansiyon"dan ayıran temel farklar şunlardır:
Ani Başlangıç: Tansiyon değerleri aniden ve çok yüksek seyretmeye başlar.
Yaş Faktörü: Genellikle beklenmedik yaşlarda (30 yaş altı gençler veya 50 yaş üstü aniden başlayanlar) görülür.
İlaçlara Direnç: Hasta 3 veya daha fazla tansiyon ilacı kullanmasına rağmen kan basıncı hedeflenen seviyeye düşmez (Dirençli Hipertansiyon).
Sekonder Hipertansiyon Sebepleri
Sekonder hipertansiyonun arkasında yatan nedenler genellikle böbrekler ve endokrin (hormon) sistemiyle ilgilidir.
En sık görülen sebepler şunlardır:
Böbrek Hastalıkları
Renal Arter Stenozu (Böbrek Damar Darlığı): Böbreklere kan taşıyan atardamarların daralmasıdır. Böbrek kan alamayınca vücuda "basıncı artır" sinyali (renin hormonu) gönderir.
Kronik Böbrek Hastalığı: Böbreğin süzme fonksiyonunun bozulması sıvı birikimine ve tansiyona yol açar.
Hormonal (Endokrin) Hastalıklar
Aldosteronizm (Conn Sendromu): Böbrek üstü bezlerinin aşırı "Aldosteron" hormonu üretmesi, vücutta tuz ve su tutulumuna neden olarak tansiyonu fırlarır.
Cushing Sendromu: Vücutta aşırı kortizol üretimi tansiyonu yükseltir.
Feokromositoma: Böbrek üstü bezinde nadir görülen bir tümördür; adrenalin salgılayarak ani tansiyon krizleri ve çarpıntı yapar.
Tiroid Sorunları: Hipertiroidi (aşırı çalışma) veya hipotiroidi (az çalışma) tansiyonu etkiler.
Diğer Nedenler
Uyku Apnesi: Gece uykuda nefesin durması, oksijen seviyesini düşürür ve damar duvarlarını zorlayarak tansiyonu yükseltir. Çok yaygın bir sebeptir.
Aort Koarktasyonu: Kalpten çıkan ana damarın (aort) doğuştan dar olmasıdır.
İlaçlar ve Maddeler: Doğum kontrol hapları, bazı ağrı kesiciler, dekonjestanlar (grip ilaçları) ve alkol kullanımı.
Sekonder Hipertansiyon Belirtileri
Sekonder hipertansiyon, standart yüksek tansiyon belirtilerine (baş ağrısı, ense ağrısı) ek olarak, altta yatan hastalığa özgü ipuçları verir. Doktorunuzu şüphelendiren asıl işaretler bu ek belirtilerdir.
Nedenine göre değişen belirtiler şunlardır:
Dirençli Yüksek Tansiyon: İlaçlara rağmen düşmeyen inatçı tansiyon.
Kas Güçsüzlüğü ve Kramplar: Potasyum düşüklüğüne neden olan hormon bozukluklarında (Aldosteronizm) görülür.
Ani Çarpıntı, Terleme ve Yüz Kızarması: Adrenalin salgılayan tümörlerde (Feokromositoma) ataklar halinde gelir.
Horlama ve Gündüz Uyuklama: Obstrüktif uyku apnesinin en belirgin işaretidir.
Kilo Alma ve Cilt Çatlakları: Gövdede yağlanma, yüzde yuvarlaklaşma (Ay dede yüzü) ve mor çatlaklar Cushing sendromunu işaret eder.
Ani Başlayan Tansiyon: Öncesinde tansiyon sorunu olmayan birinde aniden çok yüksek değerlerin görülmesi.
Sekonder Hipertansiyon Riskleri
Sekonder hipertansiyon, standart tansiyon hastalığına göre daha agresif seyreder ve kontrol altına alınması daha zordur. Tedavi edilmediğinde, yüksek basınç damar duvarlarına ve organlara "balyoz etkisi" yaparak ciddi ve kalıcı hasarlar bırakabilir.
Olası riskler ve komplikasyonlar şunlardır:
Damar Sertliği (Ateroskleroz): Yüksek basınç damarların sertleşmesine ve kalınlaşmasına neden olur.
Kalp Hastalıkları: Kalp, kanı pompalamak için aşırı zorlandığından kasları kalınlaşır (hipertrofi) ve zamanla kalp yetmezliği gelişir. Ayrıca kalp krizi riski belirgin şekilde artar.
İnme (Felç): Beyin damarlarının tıkanması veya kanaması sonucu felç gelişebilir.
Böbrek Yetmezliği: Yüksek basınç, böbreğin hassas filtreleme birimlerini bozar. Eğer sebep zaten böbrek damar darlığı ise, böbreğin tamamen kaybedilmesi riski vardır.
Göz Hasarı (Retinopati): Gözdeki ince kılcal damarların kanaması sonucu görme kaybı yaşanabilir.
Anevrizma: Damar duvarının zayıflayıp balonlaşması (özellikle aortta) hayati risk taşır.
Sekonder Hipertansiyon Değerlendirmesi
Doktorlar her yüksek tansiyon hastasına sekonder hipertansiyon testleri yapmaz. Bu testler maliyetli ve karmaşık olabilir. Bu nedenle doktorunuz, önce "kırmızı bayrakları" arar.
Aşağıdaki durumlardan biri veya birkaçı sizde varsa, doktorunuz sekonder (ikincil) bir sebepten şüphelenir ve ileri değerlendirmeye başlar:
Yaş Faktörü: 30 yaşından önce (özellikle ailede tansiyon öyküsü yoksa) veya 55 yaşından sonra aniden başlayan tansiyon.
Dirençli Tansiyon: İdrar söktürücü dahil 3 farklı ilacı tam doz kullanmanıza rağmen tansiyonunuzun 140/90 mmHg altına inmemesi.
Ani Kötüleşme: Yıllardır kontrol altında olan tansiyonunuzun aniden ilaçlara yanıt vermemesi.
Organ Hasarı: Tansiyon geçmişiniz yeniyken, gözlerinizde veya böbreklerinizde beklenenden fazla hasar tespit edilmesi.
Laboratuvar Dengesizlikleri: Kan testlerinde açıklanamayan potasyum düşüklüğü veya böbrek değerlerinde bozulma görülmesi.
Sekonder Hipertansiyon Teşhisi ve Testleri
Eğer doktorunuz sekonder hipertansiyondan şüphelenirse, "altta yatan nedeni" bulmak için bir dedektif gibi iz sürer. Yapılacak testler şüphelenilen hastalığa göre değişir.
Yaygın teşhis yöntemleri şunlardır:
Kan ve İdrar Testleri
Elektrolitler (Sodyum, Potasyum): Özellikle düşük potasyum, Conn Sendromu (Aldosteronizm) için güçlü bir işarettir.
Böbrek Fonksiyon Testleri (Kreatinin, Üre): Böbrek yetmezliğini gösterir.
Hormon Testleri: Kanda veya 24 saatlik idrarda Renin, Aldosteron, Kortizol ve Metanefrin (Adrenalin türevleri) seviyelerine bakılarak böbrek üstü bezi tümörleri araştırılır.
Tiroid Testleri (TSH, T3, T4): Tiroid bezinin durumu kontrol edilir.
Görüntüleme Yöntemleri
Renal Doppler Ultrason: Böbrek damarlarındaki kan akış hızını ölçerek darlık (Renal Arter Stenozu) olup olmadığını gösteren ilk basamak testtir. Radyasyon içermez.
Bilgisayarlı Tomografi (BT) veya MR: Böbrek üstü bezlerindeki tümörleri (adenom vb.) veya damar darlıklarını milimetrik hassasiyetle görüntüler.
Polisomnografi (Uyku Testi)
Eğer hastada horlama ve gündüz uyuklama varsa, uyku apnesi teşhisi için bir gece uyku laboratuvarında yatılarak yapılır.
Sekonder Hipertansiyon Tedavisi
Sekonder hipertansiyon tedavisinin temel prensibi, sadece tansiyonu düşürmeye çalışmak değil, tansiyonu yükselten "kök nedeni" ortadan kaldırmaktır.
Kök neden tedavi edilse bile, bazı hastalarda damar yapısı uzun süre yüksek basınca maruz kaldığı için tansiyon ilaçlarına (düşük dozda da olsa) devam etmek gerekebilir.
Eğer altta yatan hastalık başarılı bir şekilde tedavi edilirse, tansiyon değerleri genellikle normale döner veya çok daha az ilaçla kontrol edilebilir hale gelir.
Tedavi, teşhis edilen nedene göre tamamen farklılık gösterir:
Böbrek Damar Darlığı (Renal Arter Stenozu)
Eğer damarda ciddi bir darlık varsa, kasıktan girilerek yapılan anjiyo işlemiyle (şah damarında olduğu gibi) dar bölgeye stent takılır ve kan akışı yeniden sağlanır.
Bu işlem sonrası tansiyon hızla düşebilir.
Hormonal Tümörler (Conn, Cushing, Feokromositoma)
Böbrek üstü bezindeki tümörler genellikle laparoskopik (kapalı) ameliyatla çıkarılır. Tümör alındığında vücuttaki hormon dengesi düzelir ve tansiyon normalleşir.
Uyku Apnesi
Gece yatarken kullanılan özel bir maske (CPAP) ile hava yolları açık tutulur. Kandaki oksijen seviyesi yükselince damar stresi azalır ve tansiyon kontrolü kolaylaşır.
Kilo vermek de tedavinin olmazsa olmazıdır.
İlaç Kaynaklı Durumlar
Doktorunuz, tansiyonu yükselten ilacı (örneğin doğum kontrol hapı veya bazı ağrı kesiciler) kesip alternatif bir tedaviye geçmenizi önerir.
Sonuç
Sekonder hipertansiyon, hipertansiyon ailesinin "kötü huylu" ama "iyileştirilebilir" üyesidir.
Standart tansiyon hastalığında ömür boyu ilaç kullanımı bir zorunlulukken, sekonder hipertansiyonda doğru teşhisle ilaçsız bir hayata kavuşmak mümkündür.
30 yaşından gençseniz, aniden tansiyon hastası olduysanız veya avuç dolusu ilaç kullanmanıza rağmen tansiyonunuz düşmüyorsa, bunu "bünyem böyle" diyerek kabullenmemelisiniz.
Vücudunuzda gizlenen bir böbrek damar darlığı veya küçük bir hormon tümörü bu fırtınanın sebebi olabilir. Unutmayın, bu tür tansiyonda çözüm sadece ilacı yutmakta değil, o ilaca neden ihtiyaç duyduğunuzu bulmaktadır.
Sizden Gelenler
Tedavi süreçlerini başarıyla tamamlayan hastalarımızın deneyimleri ve Medicana Samsun Kardiyoloji kliniğimiz hakkındaki görüşleri.
Sık Sorulan Sorular
Sekonder Hipertansiyon hakkında en sık sorulan sorular.
Evet, birçok vakada tamamen geçer. Özellikle böbrek damar darlığı veya hormon üreten tümörler (Conn sendromu gibi) erken teşhis edilip tedavi edilirse, hasta tansiyon hastalığından tamamen kurtulabilir ve ilaçlarını bırakabilir. Ancak teşhis gecikirse damarlar kalıcı hasar görebilir ve ilaç tedavisine devam etmek gerekebilir.
Kesinlikle. Özellikle Conn Sendromu (Aldosteronizm) gibi hormon bozukluklarında vücut tuzu aşırı derecede tutar. Bu hastaların tuza karşı hassasiyeti çok yüksektir. Tuz kısıtlaması, tedavinin başarısı için hayati önem taşır.
Evet ve gençlerde görülen tansiyonun en sık sebebi sekonder hipertansiyondur. 30 yaş altı bir bireyde yüksek tansiyon tespit edilirse, doktorlar "genetiktir" demeden önce mutlaka böbrek ve hormon testleri yaparak sekonder bir sebep ararlar.
Hayır. Stres tansiyonu anlık olarak yükseltebilir (Primer hipertansiyonu tetikleyebilir) ancak "Sekonder Hipertansiyon" tıbbi bir terimdir ve stres gibi psikolojik değil, tümör veya damar darlığı gibi fiziksel/organik bir nedeni ifade eder.
Prof. Dr. Uğur Arslan
Kardiyoloji Uzmanı