Kol Damar Tıkanıklığı Tedavileri
Saç taramak gibi günlük işleri zorlaştıran, hatta beyin dolaşımını etkileyerek baş dönmesine yol açabilen (Subklavian Çalma Sendromu) kol damar tıkanıklığına dair merak ettiğiniz tüm detayları bu rehberde derledik.
Prof. Dr. Uğur Arslan'dan detaylı bilgi almak için aşağıdaki kanalları kullanabilirsiniz.
Kol damar tıkanıklığı, tıp literatüründe "üst ekstremite arter hastalığı" olarak adlandırılan, kalpten omuzlara, kollara ve parmak uçlarına kan taşıyan atardamarların daralması veya tam tıkanması ile gelişen bir dolaşım problemidir.
Bacak damar tıkanıklıklarına kıyasla toplumda çok daha nadir görülür; ancak ortaya çıktığında hastanın yaşam kalitesini ve günlük fonksiyonlarını en az bacak sorunları kadar ciddi şekilde etkiler. Özellikle saç taramak, perde asmak veya diş fırçalamak gibi kolları yukarı kaldırarak yapılan basit hareketlerde yaşanan çabuk yorulma ve ağrı, bu rahatsızlığın en belirgin işaretlerindendir.
Bu rahatsızlık, sadece kolda kuvvet kaybı veya ağrı yaratan yerel bir sorun olarak görülmemelidir. Tıkanıklık genellikle ana damarlarda (subklavyen arter) meydana geldiği için, beyin dolaşımını da etkileyebilen karmaşık sonuçlar doğurabilir.
Erken teşhis edilmediğinde parmak ucunda iyileşmeyen yaralara (gangren) yol açabilen bu durum, günümüzde modern tıbbi yöntemlerle başarılı bir şekilde tedavi edilebilmektedir.
Şimdi, tedavilere geçmeden önce bu anatomik sorunun tam olarak ne anlama geldiğini ve vücutta neleri değiştirdiğini inceleyelim.
Kol Damar Tıkanıklığı Nedir?
Kol damar tıkanıklığı, aorttan ayrılarak kollara giden ana atardamarların (subklavyen, aksiller veya brakiyal arterler) iç çeperinin daralması sonucu kan akışının kesintiye uğramasıdır. Sağlıklı bir dolaşım sisteminde kan, damarların içinde engelsiz bir nehir gibi akar.
Ancak bu hastalıkta, damar yolu çeşitli nedenlerle daralır ve dokuların ihtiyaç duyduğu oksijen ve besin maddeleri, özellikle efor sarf edildiğinde, kaslara yeterli miktarda ulaştırılamaz.
Tıkanıklığın en sık görüldüğü bölge, köprücük kemiğinin hemen altından geçen "subklavyen arter"dir. Bu damarın önemi büyüktür çünkü sadece kola kan vermekle kalmaz, aynı zamanda beyinciği besleyen vertebral arterin de çıkış noktasıdır.
Damar kritik seviyede daraldığında, kol kasları çalışmak için ihtiyaç duyduğu kanı bulamaz ve ilginç bir mekanizmayla beyne giden kanı "çalarak" ters akım yaratır. Tıpta "Subklavian Çalma Sendromu" (Subclavian Steal Syndrome) olarak bilinen bu durum, kol damar tıkanıklığının sadece bir uzuv sorunu olmadığını, aynı zamanda nörolojik etkileri olan bir tablo olduğunu gösterir.
Bu fizyolojik bozulmayı tetikleyen faktörleri ve hastalığın kökenini anlamak, tedavi sürecini kavramak için önemlidir.
Bacak Damar Tıkanıklığının Nedenleri
Bacak damar tıkanıklığının gelişimi, genellikle tek bir sebebe bağlı olmaktan ziyade, yıllar içinde damar yapısını bozan birden fazla faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıkan kümülatif bir süreçtir.
Hastalığın temel mekanizması olan aterosklerozun (damar sertliği) başlamasında ve ilerlemesinde rol oynayan etkenler, "değiştirilebilir" ve "değiştirilemez" risk faktörleri olarak iki ana grupta incelenir. Bu faktörlerin bilinmesi, hastalığın önlenmesi ve tedavi sürecinin yönetilmesi açısından büyük önem taşır.
Özellikle modern yaşam tarzının getirdiği olumsuz alışkanlıklar, damar duvarının iç katmanı olan "endotel" tabakasında hasara yol açarak süreci başlatır. Tıbbi araştırmalar, aşağıdaki temel faktörlerin damar tıkanıklığı riskini doğrudan ve ciddi oranda artırdığını göstermektedir:
Sigara ve Tütün Ürünleri Kullanımı: Bacak damar tıkanıklığının en yaygın ve en güçlü tetikleyicisidir. Sigara dumanında bulunan kimyasallar, damar duvarlarına doğrudan zarar vererek plak oluşumunu hızlandırır ve pıhtılaşma eğilimini artırır. İstatistiklere göre, bacak damar tıkanıklığı olan hastaların çok büyük bir kısmı sigara içicisi veya geçmişte içmiş kişilerdir. Sigaranın bırakılması, hastalığın ilerlemesini durduran en etkili faktörlerden biridir.
Diyabet (Şeker Hastalığı): Kandaki yüksek şeker seviyesi, zamanla damar duvarlarını aşındırarak yapısını bozar. Diyabet hastalarında damar tıkanıklığı riski, diyabeti olmayanlara göre 2 ila 4 kat daha fazladır. Ayrıca diyabetik hastalarda tıkanıklıklar genellikle diz altındaki daha ince damarlarda ve daha yaygın şekilde görülme eğilimindedir, bu da tedavi sürecini daha karmaşık hale getirebilir.
Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon) ve Yüksek Kolesterol: Yüksek kan basıncı, damar arterlerine sürekli olarak aşırı yük bindirerek arter duvarlarının esnekliğini kaybetmesine ve sertleşmesine neden olur. Buna ek olarak, kandaki "kötü kolesterol" olarak bilinen LDL'nin yüksek olması ve "iyi kolesterol" HDL'nin düşük olması, hasar gören damar duvarlarına yağların yapışmasını kolaylaştırır. Bu ikili, damar lümeninin (iç boşluğunun) daralmasında anahtar rol oynar.
Bu temel faktörlerin dışında, kişinin kontrolü dışında gelişen bazı durumlar da riski artırır. İlerleyen yaş (özellikle 50 yaş ve üzeri), genetik yatkınlık (ailede damar hastalığı öyküsü olması) ve cinsiyet gibi faktörler hastalığa zemin hazırlayabilir.
Ayrıca hareketsiz (sedanter) yaşam tarzı ve obezite de dolaylı yoldan diğer risk faktörlerini tetikleyerek damar sağlığını tehdit eden unsurlar arasında yer alır.
Şimdi, bu risk faktörlerinin vücutta yarattığı etkilerin dışarıya nasıl yansıdığını, yani hastanın neler hissettiğini incelemek üzere belirtiler kısmına geçebiliriz.
Kol Damar Tıkanıklığının Nedenleri
Kol damar tıkanıklığının nedenleri, bacak damarlarındaki tıkanıklıklara benzerlik gösterse de, kol bölgesine özgü bazı farklı ve önemli etkenler de mevcuttur. Hastalığın temelinde yatan en yaygın sebep, damar duvarının yapısının bozulmasıdır.
Ancak bu bozulma sadece yaşlılıkla veya kolesterolle açıklanamaz; bağışıklık sistemi hastalıkları da kolda önemli bir rol oynar.
Hastalığın gelişiminde rol oynayan ana faktörler şunlardır:
Ateroskleroz (Damar Sertliği): En yaygın nedendir. Yüksek kolesterol, sigara kullanımı, diyabet ve hipertansiyon gibi risk faktörlerinin etkisiyle damar duvarında yağ ve kireç plaklarının birikmesidir. Bu plaklar zamanla büyüyerek damar lümenini daraltır. Genellikle 50 yaş üzeri bireylerde ve sigara içenlerde görülen tıkanıklıkların temel sebebidir.
Vaskülitler (Takayasu Arteriti ve Dev Hücreli Arterit): Bacak damar tıkanıklığından farklı olarak, kol damarlarında sıkça karşılaşılan bir diğer neden, damar duvarının iltihaplanmasıdır. Özellikle "Takayasu Arteriti" adı verilen hastalık, genellikle genç kadınlarda görülür ve bağışıklık sisteminin kendi damarlarına saldırarak onları daraltmasıyla sonuçlanır. Bu durum, aterosklerozdan tamamen farklı bir tedavi yaklaşımı gerektirir.
Emboli (Pıhtı Atması): Kalpte (örneğin atriyal fibrilasyon ritim bozukluğunda) oluşan bir pıhtının koparak kol damarına gitmesi ve aniden tıkamasıdır. Bu durum kronik bir süreç değil, acil müdahale gerektiren akut bir tablodur.
Bu nedenlerin yarattığı tahribat, hastanın vücudunda belirli sinyaller vererek kendini gösterir. Şimdi bu belirtileri detaylandıralım.
Kol Damar Tıkanıklığı Belirtileri
Hastalık, damar çapındaki daralma kritik bir seviyeye (%50-70) ulaşana kadar genellikle sessiz ilerler. Belirtiler başladığında ise genellikle hastanın kolunu kullandığı aktiviteler sırasında ortaya çıkar.
En tipik bulgu, iki kol arasında bariz bir tansiyon farkı olmasıdır; tıkalı olan kolda tansiyon, sağlıklı kola göre çok daha düşük ölçülür.
Hastaların günlük hayatta en sık karşılaştığı şikayetler şunlardır:
Kol Kladikasyonu (Eforla Gelen Ağrı): Bacaklardaki "vitrin hastalığı"nın koldaki karşılığıdır. Hasta kolunu baş seviyesinin üzerine kaldırıp iş yaptığında (çamaşır asmak, ampul değiştirmek, saç kurutmak gibi) kolda şiddetli bir yorgunluk, kramp ve ağrı hisseder. Kol indirip dinlendirildiğinde ağrı geçer.
Soğukluk ve Renk Değişikliği: Yetersiz kan akışı nedeniyle etkilenen el ve kol, diğer tarafa göre belirgin şekilde daha soğuktur. Cilt rengi soluklaşabilir veya mavimsi bir görünüm alabilir. Tırnak uzamasının yavaşlaması ve kol kıllarının dökülmesi de beslenme bozukluğunun işaretleridir.
Baş Dönmesi ve Denge Kaybı: Daha önce bahsettiğimiz "Subklavian Çalma Sendromu" nedeniyle, hasta kolunu çalıştırdığında beyne giden kan azaldığı için baş dönmesi, göz kararması veya denge kaybı yaşayabilir. Bu belirti, kol damar tıkanıklığını diğer ortopedik omuz ağrılarından ayıran en kritik bulgudur.
Belirtilerin çeşitliliği, tıkanıklığın yerine ve oluşum şekline göre değişebilir. Bu nedenle hastalığı doğru sınıflandırmak gerekir.
Kol Damar Tıkanıklığı Çeşitleri
Kol damar tıkanıklıkları, hastalığın gelişme hızına ve tutulan damarın çapına göre farklı klinik tablolarla karşımıza çıkar. Bu ayrım, uygulanacak tedavinin aciliyetini ve türünü belirleyen en temel faktördür.
Tıbbi yaklaşımda hastalık genellikle "Akut" ve "Kronik" olmak üzere iki ana kategoride incelenir.
Akut Kol Damar Tıkanıklığı: En tehlikeli ve en acil müdahale gerektiren türdür. Genellikle kalp ritim bozukluğu (atriyal fibrilasyon) olan hastalarda, kalpte oluşan bir pıhtının koparak kol damarını aniden tıkamasıyla gelişir. Vücudun bu ani kesintiye hazırlık yapmaya ve yan damar geliştirmeye vakti olmadığı için tablo çok gürültülüdür.
Hasta "5P Belirtisi" olarak bilinen; Ağrı (Pain), Solukluk (Pallor), Nabızsızlık (Pulselessness), His kaybı (Paresthesia) ve Hareket kaybı (Paralysis) yaşar. Dakikalar ve saatler içinde müdahale edilmezse kolun kaybına (amputasyon) yol açabilir.
Kronik Kol Damar Tıkanıklığı: Çok daha sık görülen ve yavaş ilerleyen türdür. Ateroskleroz (damar sertliği) veya vaskülitler nedeniyle damarın yıllar içinde yavaş yavaş daralmasıdır. Bu süreçte vücut, tıkalı bölgenin etrafından dolaşan ince kılcal damarlar (kollateraller) geliştirerek kan akışını bir miktar sürdürmeyi başarır.
Bu nedenle hastalar genellikle dinlenme halindeyken rahattır, ancak kolu yoran işler yaptıklarında ağrı hissederler. Gangren riski akut tıkanıklığa göre daha düşüktür ancak yaşam kalitesi bozulur.
Bunun yanı sıra hastalığı tutulan bölgeye göre de ayırmak mümkündür. Büyük damar tutulumları (Subklavian) omuz ve tüm kolu etkilerken; küçük damar hastalıkları (örneğin Buerger hastalığı veya Raynaud fenomeni) daha çok el bileği, avuç içi ve parmak uçlarındaki ince damarları etkileyerek parmaklarda yara ve morarmalara neden olur.
Bu çeşitliliğin arka planında yatan biyolojik süreci anlamak, hastalığın neden "sinsi" olarak nitelendirildiğini açıklayacaktır.
Kol Damar Tıkanıklığı Oluşum Süreci
Hastalığın oluşumu, genellikle belirtilerin ortaya çıkmasından yıllar önce başlayan sessiz bir biyolojik süreçtir. "Patogenez" denilen bu süreç, damarın iç yüzeyini döşeyen pürüzsüz "endotel" tabakasının hasar görmesiyle başlar. Sigara dumanı, yüksek tansiyonun yarattığı basınç veya kandaki yüksek şeker, bu tabakada mikro çatlaklar oluşturur.
Vücut bu hasarı onarmaya çalışırken, kanda dolaşan kolesterol, kalsiyum ve iltihap hücreleri hasarlı bölgeye yapışır. Zamanla bu birikimler sertleşerek "plak" adı verilen yapıları oluşturur ve damar duvarının içine doğru büyür. Bir su borusunun içinin kireçle kaplanması gibi, damarın içindeki boşluk (lümen) giderek daralır.
Kol damarlarında bu sürecin bacaklardan önemli bir farkı vardır: Kollateral Dolaşım Yeteneği. Omuz ve kol bölgesi, birbirine bağlı zengin bir damar ağına sahiptir. Ana damar (subklavyen arter) yavaş yavaş tıkandığında, boyun ve omuz çevresindeki yan damarlar genişleyerek kanı tıkanıklığın ilerisine taşımaya başlar.
Bu "doğal bypass" mekanizması sayesinde, kol damarı %100 tıkansa bile hastanın kolu canlılığını koruyabilir ve sadece ağır işlerde yorulur. Bu adaptasyon yeteneği, hastalığın uzun süre fark edilmeden ilerlemesinin temel sebebidir.
Peki, bu kadar sessiz ilerleyen ve vücudun kamufle etmeye çalıştığı bu hastalık, hekimler tarafından nasıl tespit edilir?
Kol Damar Tıkanıklığı Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı süreci, hastanın şikayetlerini dikkatle dinleyen bir hekimin basit ama çok değerli bir fizik muayenesiyle başlar. İleri teknolojik görüntüleme yöntemleri tanıyı kesinleştirmek ve tedavi haritasını çıkarmak için kullanılır, ancak ilk şüphe muayene masasında oluşur.
Tanı sürecinde kullanılan yöntemler ve amaçları şunlardır:
İki Kol Arası Tansiyon Ölçümü ve Nabız Muayenesi: Tanının en basit ve en önemli adımıdır. Hekim her iki koldan tansiyon ölçer. Normalde iki kol arasında 5-10 mmHg fark olabilir; ancak bir kolda diğerine göre 15-20 mmHg'den daha düşük bir basınç varsa, bu durum o kolda damar tıkanıklığının en güçlü kanıtıdır. Ayrıca el bileği ve dirsek içindeki nabızların zayıf alınması veya hiç alınamaması tanıyı destekler.
Renkli Doppler Ultrasonografi: Radyasyon içermeyen ve hastaya acı vermeyen ilk görüntüleme tercihidir. Ses dalgaları kullanılarak damarın iç yapısı, kanın akış hızı ve darlığın derecesi görüntülenir. Tıkanıklığın nerede olduğunu ve kan akışının ne kadar azaldığını gösteren dinamik bir testtir.
Bilgisayarlı Tomografik Anjiyografi (BTA) veya MR Anjiyografi: Damar haritasının üç boyutlu olarak çıkarılmasını sağlar. Özellikle boyun damarlarıyla ilişkili olan subklavyen arter tıkanıklıklarında, darlığın beyin damarlarına yakınlığını ve kireçlenme miktarını görmek için kullanılır. Tedavi planlaması (stent mi ameliyat mı?) genellikle bu görüntülere göre yapılır.
Kateter Anjiyografi (DSA): Tanı yöntemlerinin altın standardıdır. Kasık veya el bileği damarından girilerek yapılan bu işlemde, tıkalı damarın içine doğrudan boyalı madde verilir. Bu yöntem sadece tanı koymakla kalmaz; aynı seansta balon veya stent işlemi yapılarak damarın açılmasına da olanak tanır.
Tanı kesinleştikten sonra, hastanın durumuna en uygun tedavi yöntemi belirlenir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte artık ilk tercih genellikle ameliyatsız yöntemlerdir.
Kol Damar Tıkanıklığının Komplikasyonları Nelerdir?
Kol damar tıkanıklığı, tedavi edilmediği veya ihmal edildiği takdirde, sadece kolun işlevini kaybetmesine neden olmakla kalmaz, aynı zamanda beyin fonksiyonlarını da tehdit eden ciddi tablolara yol açabilir.
Bacak damarlarında gördüğümüz gangren riski kolda daha düşüktür (çünkü kolun yan damar ağı çok zengindir), ancak komplikasyonları daha karmaşıktır.
Hastalığın en ilginç ve nörolojik açıdan en önemli komplikasyonu **"Subklavian Çalma Sendromu"**dur (Subclavian Steal Syndrome). Normal şartlarda beyne kan taşıyan vertebral arter ile kola kan taşıyan subklavyen arter bağlantılıdır.
Kolun ana damarı tıkandığında, kol kasları çalışmak için ihtiyaç duyduğu kanı bulamaz.
Bu durumda kan basıncı fiziği devreye girer ve kol damarı, beyne giden damardan kanı emerek "ters akım" yaratır. Yani kol, kelimenin tam anlamıyla beynin kanını çalar. Sonuç olarak hasta kolunu her çalıştırdığında (örneğin çamaşır asarken) baş dönmesi, denge kaybı, çift görme ve hatta bayılma atakları yaşayabilir.
Bunun dışında, doğrudan kolu etkileyen komplikasyonlar da gelişebilir:
İskemik Ülserler ve Parmak Kayıpları: Kan akışının çok ciddi düzeyde azaldığı durumlarda, parmak uçlarında iyileşmeyen, ağrılı küçük yaralar (ülserler) açılabilir. Eğer tıkanıklık "akut" gelişmişse ve zamanında müdahale edilmezse, parmaklarda morarma ve doku ölümü (gangren) meydana gelebilir ki bu durum parmak veya el ampütasyonunu (kesilmesini) gerektirebilir.
Sistemik Kalp-Damar Riskleri: Unutulmamalıdır ki, kol damarını tıkayan ateroskleroz (damar kireçlenmesi), sadece o bölgeye has değildir. Kol damarında tıkanıklık olan bir hastanın kalp damarlarında (koroner) veya şah damarlarında (karotis) da tıkanıklık olma ihtimali %30-50 daha yüksektir. Dolayısıyla bu hastalığın en büyük komplikasyonlarından biri, eşlik eden gizli kalp hastalığına bağlı kalp krizleridir.
Bu riskleri yönetmek için doğru zamanda müdahale kararı almak hayati önem taşır.
Kol Damar Tıkanıklığı Tedavisi Ne Zaman Yapılabilir?
Tıbbi bir kural olarak, damarda görülen her darlık veya tıkanıklık hemen açılmaz. Tedavi kararı verilirken "anjiyodaki görüntü" değil, "hastanın şikayeti ve risk durumu" esas alınır. Eğer hastanın kolunda darlık var ama şikayeti yoksa, genellikle sadece ilaç tedavisi ve takip önerilir. Girişimsel (balon/stent) veya cerrahi müdahale şu durumlarda gündeme gelir:
Yaşam Kalitesini Bozan Belirtiler: Hasta, günlük basit işlerini yaparken (saç taramak, rafa uzanmak, yemek pişirmek) kolunda ciddi yorgunluk ve ağrı hissediyorsa ve bu durum hayatını kısıtlıyorsa tedavi şarttır.
Subklavian Çalma Sendromu Bulguları: Hasta kolunu kullandığında baş dönmesi, göz kararması veya bayılma hissi yaşıyorsa, beyni korumak amacıyla kol damarının mutlaka açılması gerekir.
Böbrek Yetmezliği Hastalarında Damar Erişimi İçin: Diyaliz hastalarında, diyalize girmek için kolda "fistül" açılması gerekir. Fistülün çalışması için o kola giden ana damarın açık ve basıncının yüksek olması şarttır. Diyaliz hastalarında fistülün verimli çalışmasını sağlamak için tıkanıklıklar tedavi edilmelidir.
Tedavinin ne zaman gerekli olduğunu belirledik. Peki, tıbbi olarak müdahalenin riskli veya imkansız olduğu durumlar nelerdir?
Kol Damar Tıkanıklığı Tedavisi Ne Zaman Yapılamaz?
Bazı klinik tablolarda, tıkalı damarı açmaya çalışmak hasta için mevcut durumdan daha tehlikeli olabilir veya teknik olarak mümkün olmayabilir. Hekimler "zarar vermeme" ilkesi gereği şu durumlarda müdahaleden kaçınabilirler:
Asemptomatik (Belirtisiz) Tam Tıkanıklıklar: Eğer ana damar tamamen tıkalı olmasına rağmen, vücut muazzam bir yan damar (kollateral) ağı geliştirmişse ve hastanın elinde hiçbir ağrı, soğukluk veya fonksiyon kaybı yoksa müdahale edilmez. Vücut zaten kendi "doğal bypass"ını yapmıştır; bu dengeyi bozacak riskli bir işleme gerek yoktur.
Distal Yatak (Alıcı Damar) Yetersizliği: Damarı açmak veya bypass yapmak için, kanın akacağı parmak ucuna giden damarların açık olması gerekir. Eğer el bileği ve avuç içindeki damarlar tamamen kurumuş veya çok ince kalmışsa, yukarıdan açılan damar kanı taşıyamaz ve hemen tekrar tıkanır. Bu durumlarda cerrahi şansı çok düşüktür.
İleri Derecede Yandaş Hastalıklar: Hastanın genel durumu (ileri evre kalp yetmezliği, aktif enfeksiyon, çok yaşlı ve yatağa bağımlı olması) girişimi kaldıramayacak düzeydeyse ve kolda aktif bir gangren yoksa, medikal (ilaç) tedaviyle devam edilmesi tercih edilir.
Tedavi sürecini başarıyla atlatan hastalar için iyileşme dönemine göz atalım.
Kol Damar Tıkanıklığı İyileşme Süreci Nasıldır?
İyileşme süreci, uygulanan yöntemin "anjiyografik" mi yoksa "açık cerrahi" mi olduğuna göre değişir. Günümüzde vakaların büyük çoğunluğu balon ve stent ile çözüldüğü için iyileşme oldukça hızlıdır.
Endovasküler (anjiyo ile) tedavi gören hastalar, genellikle işlemden sonra 24 saat hastanede tutulur. Giriş yeri (kasık veya el bileği) kontrol edildikten sonra taburcu edilirler. Hastaların, stent takılan kollarını ilk birkaç gün aşırı zorlamamaları, ağır yük kaldırmamaları istenir. Genellikle 1 hafta içinde normal günlük yaşama tam dönüş sağlanır.
Eğer açık cerrahi (Karotis-Subklavian Bypass gibi) yapılmışsa süreç biraz daha uzundur. Boyun bölgesindeki kesi yerinin iyileşmesi ve dikişlerin kaynaması için ortalama 10-15 günlük bir süreye ihtiyaç vardır. Bu süreçte hastanın boyun hareketlerine dikkat etmesi ve enfeksiyondan korunması gerekir.
İyileşme sürecinin en kritik parçası ilaç uyumudur. Stent takılan hastaların, kan sulandırıcı ilaçlarını (genellikle aspirin ve klopidogrel) doktorun belirttiği süre boyunca (genellikle 6 ay - 1 yıl) aksatmadan kullanmaları gerekir. İlacın erken kesilmesi, stentin içinde pıhtı oluşmasına ve damarın tekrar tıkanmasına neden olabilir.
Peki, bu süreci hiç yaşamamak için neler yapabiliriz?
Kol Damar Tıkanıklığı Nasıl Önlenir?
Damar sağlığını korumak, sadece kol için değil tüm vücut sistemi için hayati önem taşır. Genetik mirası değiştiremeyiz ancak çevresel faktörleri yöneterek damar tıkanıklığı riskini minimuma indirebiliriz.
Sigaranın Bırakılması: Tartışmasız en önemli maddedir. Sigara, damar iç duvarını doğrudan zedeleyerek plak oluşumunu başlatır. Kol ve bacak damar hastalıklarının %80-90'ı sigara ile ilişkilidir.
Kronik Hastalıkların Kontrolü: Tansiyon, şeker (diyabet) ve kolesterol üçlüsü, damarların en büyük düşmanıdır. Bu değerlerin ilaçla ve diyetle normal sınırlarda tutulması, damar sertliğinin ilerlemesini durdurur.
Üst Ekstremite Egzersizleri: Kolları çalıştıran hafif egzersizler, yüzme veya düzenli yürüyüş (kolların salınımı ile), damar esnekliğini artırır ve yan damar gelişimini teşvik eder.
Soğuktan Korunma: Özellikle damar hassasiyeti (Raynaud fenomeni gibi) olan kişilerin, ellerini ve kollarını soğuktan korumaları, eldiven kullanmaları damar büzüşmesini (spazm) önlemek için önemlidir.
Sonuç
Kol damar tıkanıklığı, nadir görülmesine rağmen yaşam kalitesini düşüren ve beyin dolaşımını etkileyebilen ciddi bir sağlık sorunudur. "Kolum çabuk yoruluyor", "Elim sürekli soğuk" veya "İki kolum arasında tansiyon farkı var" gibi şikayetler, basit bir kas ağrısı olarak geçiştirilmemelidir.
Özellikle baş dönmesinin eşlik ettiği kol ağrıları, Subklavian Çalma Sendromu'nun habercisi olabilir.
Modern tıp, balon ve stent teknolojileriyle bu tıkanıklıkları artık ameliyatsız, ağrısız ve hızlı bir şekilde tedavi edebilmektedir. Erken teşhis, hem kolun fonksiyonunu korumak hem de olası bir inmeyi önlemek açısından hayat kurtarıcıdır.
Kollarınızdaki güç, hayatı kucaklamanız için gereklidir; o gücün azalmasına izin vermeyin.
Sizden Gelenler
Tedavi süreçlerini başarıyla tamamlayan hastalarımızın deneyimleri ve Medicana Samsun Kardiyoloji kliniğimiz hakkındaki görüşleri.
Sık Sorulan Sorular
Okuyucuların ve hastaların arama motorlarında en sık arattığı, zihinlerini kurcalayan soruları ve kısa cevaplarını yanda bulabilirsiniz
Bu en sık karıştırılan durumdur. Kalp krizine bağlı sol kol ağrısı genellikle göğüs ağrısıyla başlar, baskı tarzındadır ve eforla artar ancak dinlenmekle hemen geçmeyebilir. Kol damar tıkanıklığı ağrısı ise sadece kolu çalıştırınca (çamaşır asmak, saç taramak gibi) başlar ve kolu indirip dinlendirince geçer. Yine de sol kol ağrısında mutlaka önce kardiyoloji muayenesi şarttır.
Evet, yapabilir. Özellikle "Subklavian Çalma Sendromu" dediğimiz durumda, beyne giden kan azaldığı için geçici felç atakları veya bayılmalar görülebilir. Ayrıca şah damarına yakın plaklardan kopan parçalar beyne giderek inmeye neden olabilir.
Damar tıkanıklığı şüphesi varsa her iki koldan da ölçülmelidir. Eğer bir fark varsa, her zaman tansiyonun yüksek çıktığı kol doğru kabul edilir. Düşük olan taraf, muhtemelen damar tıkanıklığı olan taraftır.
Hayır, günümüzde vakaların %90'ından fazlası ameliyata gerek kalmadan, anjiyo laboratuvarında balon ve stent yöntemleriyle tedavi edilmektedir.
Prof. Dr. Uğur Arslan
Kardiyoloji Uzmanı