Patent Duktus Arteriosus (PDA) Kapatılması
Patent Duktus Arteriosus (PDA) nedir ve bebeklerde neden olur? Anne karnındaki bu damarın doğumdan sonra kapanmamasıyla oluşan kalp hastalığının belirtilerini, prematüre bebeklerdeki riskleri ve tedavisini rehberimizde inceleyin.
Prof. Dr. Uğur Arslan'dan detaylı bilgi almak için aşağıdaki kanalları kullanabilirsiniz.
Patent Duktus Arteriosus (PDA) Kapatılması, doğumdan sonraki ilk günlerde kendiliğinden kapanması gereken ancak açık kalarak akciğerlere fazladan kan gitmesine neden olan "Duktus Arteriosus" adlı damarın, cerrahi veya anjiyografik yöntemlerle kapatılması işlemidir.
Anne karnındaki bebeğin yaşamı için hayati bir öneme sahip olan bu damar, doğumdan sonra işlevini yitirir. Ancak kapanmadığında, kalbin temizlediği kanın bir kısmı vücuda gitmek yerine tekrar akciğerlere döner.
Bu durum kalbi yorar ve akciğer basıncını artırır.
Patent Duktus Arteriosus (PDA) Nedir?
Patent Duktus Arteriosus (PDA), kalpten çıkan iki ana büyük damar olan Aort (vücuda temiz kanı taşıyan ana atardamar) ile Pulmoner Arter (akciğere kirli kanı taşıyan damar) arasında bulunan kalıcı bir açıklıktır.
Bu durumun mantığını anlamak için anne karnındaki dolaşıma bakmak gerekir:
Anne Karnında (Normal): Bebek anne karnındayken akciğerleri hava ile dolu değildir, dolayısıyla çalışmaz. Oksijeni anneden alır. Bu yüzden kalpten çıkan kanın akciğerlere gitmesine gerek yoktur. Duktus Arteriosus, kanı akciğerlere uğramadan doğrudan vücuda gönderen hayati bir "kestirme yol" veya "köprü" damardır.
Doğumdan Sonra (Anormal): Bebek doğup ilk nefesini aldığında akciğerler açılır ve bu köprüye ihtiyaç kalmaz. Normalde bu damar ilk 72 saat içinde kasılarak kendiliğinden kapanır.
PDA Oluşumu: Eğer bu damar kapanmazsa, aorttaki yüksek basınçlı temiz kan, bu tünelden geçerek tekrar akciğer damarına dolar. Buna PDA denir.
Patent Duktus Arteriosus (PDA) Nedenleri
PDA'nın kesin nedeni her zaman bilinmemekle birlikte, damarın kapanma mekanizmasını bozan bazı risk faktörleri tanımlanmıştır.
En yaygın nedenler şunlardır:
Erken Doğum (Prematürite): PDA'nın en büyük nedenidir. Prematüre bebeklerin damar kas yapısı tam gelişmediği ve oksijene verdikleri yanıt zayıf olduğu için damar açık kalmaya meyillidir.
Genetik Faktörler ve Sendromlar: Down Sendromu gibi kromozom bozukluklarında PDA sık görülür.
Hamilelikte Enfeksiyon: Annenin hamilelik sırasında Kızamıkçık (Rubella) geçirmesi, bebeğin kalp damar gelişimini bozarak PDA riskini artırır.
Yüksek Rakım: İlginç bir şekilde, oksijen seviyesinin düşük olduğu yüksek rakımlı yerlerde doğan bebeklerde PDA daha sık görülür.
Patent Duktus Arteriosus (PDA) Belirtileri
PDA belirtileri, açıklığın (damarın) genişliğine ve içinden geçen kan miktarına göre değişir.
Küçük Açıklıklar: Genellikle hiçbir belirti vermez ("Sessiz PDA"). Rutin muayenede doktorun kalpte "üfürüm" duymasıyla tesadüfen fark edilir.
Orta ve Büyük Açıklıklar: Akciğere giden kan akımı fazla olduğu için bebekte bunlar gibi kalp yetmezliği bulguları gelişebilir:
Hızlı Nefes Alıp Verme: Bebek sakin yatarken bile sık nefes alır.
Beslenme Güçlüğü: Emerken çabuk yorulur, sık sık mola verir veya emmeyi reddeder.
Terleme: Özellikle emme sırasında alnında boncuk boncuk terleme görülür (Efor kapasitesinin düştüğünü gösterir).
Kilo Alamama: Harcanan aşırı enerji nedeniyle büyüme geriliği oluşur.
Sık Solunum Yolu Enfeksiyonu: Akciğerlerin kanla dolu olması (göllenme), bebeği zatürre ve bronşite açık hale getirir.
Patent Duktus Arteriosus (PDA) Ameliyatsız Nasıl Tedavi Edilir?
PDA tedavisi, hastanın yaşına ve doğum haftasına göre değişiklik gösterir. "Ameliyatsız tedavi" kavramı burada iki farklı başlık altında incelenmelidir:
İlaç Tedavisi (Sadece Prematüre Bebeklerde)
Çok erken doğan bebeklerde PDA tespit edildiğinde, ilk seçenek genellikle cerrahi değildir. Damarın kasılmasını sağlayan özel ilaçlar (İbuprofen veya İndometazin gibi) verilerek damarın kapanması teşvik edilir.
Prematürelerde bu ilaçların başarı şansı oldukça yüksektir.
Transkateter (Anjiyografik) Kapatma
İlaç tedavisine yanıt vermeyen prematürelerde veya zamanında doğmuş bebekler/çocuklarda "altın standart" tedavi yöntemidir. Göğüs kafesi açılmadan, kasık damarından girilerek yapılan bu işlemde, damarın içine bir "tıkaç" yerleştirilir.
Patent Duktus Arteriosus (PDA) Kapatılması Ne Zaman Yapılır?
Kapatma işleminin zamanlaması, PDA'nın büyüklüğüne ve çocuğun durumuna göre doktor tarafından belirlenir:
Acil Durumlar: Eğer açıklık genişse ve bebekte ciddi kalp yetmezliği, kilo alamama veya solunum sıkıntısı yaratıyorsa, bebek biraz toparlanır toparlanmaz (bazen henüz birkaç aylıkken) işlem yapılır.
İzlem Gerektiren Durumlar: Açıklık orta seviyedeyse ancak çocukta ciddi belirti yoksa, çocuk biraz büyüyene kadar (genellikle 1 yaş civarı veya 10-12 kg olması) beklenebilir.
Küçük Açıklıklar: Çok küçük PDA'lar bazen hiç belirti vermez. Ancak ileride kalp kapakçığı enfeksiyonu (Endokardit) riski yaratabileceği için, genellikle okul çağına gelmeden kapatılması önerilir.
Patent Duktus Arteriosus (PDA) Kapatılması Nasıl Yapılır?
Transkateter (ameliyatsız) PDA kapatma işlemi, anjiyo laboratuvarında, çocukların hareketsiz kalması için genellikle genel anestezi altında yapılır. İşlem ortalama 30-60 dakika sürer.
Süreç adım adım şu şekildedir:
Giriş: Kasık bölgesindeki toplardamara (femoral ven) ve bazen atardamara iğne ile girilir. Herhangi bir kesi yapılmaz.
Görüntüleme: İnce plastik borular (kateter) kalbe kadar ilerletilir ve kontrast madde verilerek PDA'nın tam yeri, şekli ve genişliği görüntülenir.
Cihaz Seçimi: Deliğin yapısına göre iki tür cihazdan biri seçilir:
Coil (Sarmal): Küçük açıklıklar için kullanılır. Yay benzeri ince metal tellerden oluşur, damar içinde yumak oluşturarak tıkama sağlar.
Tıkaç (Amplatzer/Occluder): Daha geniş açıklıklar için kullanılır. Mantar tıpaya benzeyen bu cihaz, damarın içine yerleşerek kan geçişini tamamen keser.
Kapatma: Seçilen cihaz kateter içinden geçirilerek PDA'ya yerleştirilir. Anjiyo ile kan akışının durduğu teyit edildikten sonra cihaz serbest bırakılır ve kateter çekilir.
Tedavi Sonrası İyileşme
Ameliyatsız (transkateter) PDA kapatma işleminin en büyük avantajı, iyileşme sürecinin son derece hızlı ve konforlu olmasıdır.
Hastanede Yatış: İşlemden sonra çocuk genellikle sadece 1 gece hastanede gözlem altında tutulur. Ertesi sabah yapılan kontrol ekokardiyografisinde cihazın yeri ve damarın kapandığı teyit edildikten sonra taburcu edilir.
Kasık Bakımı: Giriş yeri olan kasık bölgesinde küçük bir bandaj olur. Birkaç gün hafif morarma veya sertlik olması normaldir. Ailelerin sadece bölgeyi temiz ve kuru tutması yeterlidir.
Okula/Hayata Dönüş: Çocuk taburcu olduktan 2-3 gün sonra okuluna veya günlük oyun düzenine geri dönebilir. Sadece ilk bir hafta ağır sporlardan ve kasık bölgesini zorlayacak hareketlerden (bisiklete binmek gibi) kaçınılması önerilir.
Uzun Dönem Takip Süreci
PDA kapatıldıktan sonra çocuk tamamen sağlıklı bir kalp yapısına kavuşur. Ancak işlemin başarısını takip etmek ve enfeksiyondan korunmak için belirli bir protokol izlenir:
Düzenli Kontroller
Genellikle işlemden sonraki 1. ay, 6. ay ve 1. yılda kardiyoloji muayenesi ve ekokardiyografi yapılır. Cihazın dokuyla kaplanması (endotelizasyon) tamamlandıktan sonra yıllık kontrollere geçilir veya takip sonlandırılır.
Enfeksiyondan Korunma
Kalbe yerleştirilen cihazın vücut dokusuyla tamamen kaplanması yaklaşık 6 ay sürer. Bu süre zarfında kan dolaşımına karışabilecek bakteriler cihaza yapışabilir (Endokardit riski).
Bu nedenle, ilk 6 ay boyunca yapılacak diş tedavileri veya cerrahi işlemlerden önce mutlaka koruyucu antibiyotik kullanılmalıdır. Doktorunuz size bu konuda bir kart veya bilgilendirme verecektir.
Sonuç
Patent Duktus Arteriosus (PDA) Kapatılması, günümüz teknolojisinde son derece yüksek başarı oranlarıyla uygulanan, çocuğun hayat kalitesini ve gelişimini doğrudan olumlu etkileyen bir tedavidir.
Erken doğan bebeklerden okul çağı çocuklarına kadar her yaş grubunda, göğüs kafesini açmaya gerek kalmadan kasıktan girilerek yapılan bu işlem, kalbin üzerindeki gereksiz yükü kaldırır.
PDA'sı başarıyla kapatılan bir çocuk, artık "kalp hastası" değil, kalbi tamamen normal çalışan sağlıklı bir bireydir.
Ebeveynler için süreç başta korkutucu görünse de, tedavinin ardından çocuklarının iştahının açıldığını, daha rahat nefes aldığını ve büyüme hızının arttığını görmek en büyük ödüldür.
Sizden Gelenler
Tedavi süreçlerini başarıyla tamamlayan hastalarımızın deneyimleri ve Medicana Samsun Kardiyoloji kliniğimiz hakkındaki görüşleri.
Sık Sorulan Sorular
Patent Duktus Arteriosus (PDA) kapatılması hakkında en sık sorulan sorular.
Açıklık küçükse hayat boyu sorun yaratmayabilir ancak enfeksiyon (endokardit) riski taşır. Orta ve büyük açıklıklar kapatılmazsa; kalp yetmezliği, kalpte büyüme ve en tehlikelisi akciğer damar basıncının geri dönüşsüz şekilde yükselmesi (Eisenmenger Sendromu) gelişebilir. Bu aşamadan sonra delik kapatılamaz hale gelir.
Hayır. PDA damarı zaten doğumdan sonra kullanılmaması gereken, körelmesi gereken bir damardır. Cihazın amacı bu damarı tıkamaktır. Çocuk büyüdükçe kalbi ve damarları büyür, ancak tıkalı olan bu damarın büyümesine gerek yoktur. Cihaz ömür boyu orada güvenle kalır.
Hayır. Transkateter (anjiyo) yöntemiyle yapılan işlemde kasıktan iğne ile girildiği için ne göğüste ne de kasıkta herhangi bir dikiş izi (ameliyat izi) kalmaz.
Hayır. Çocuklar ve bebekler işlem sırasında hareketsiz kalmaları için genel anestezi ile uyutulur. Bu sayede hiçbir ağrı veya korku hissetmezler. Uyandıklarında sadece kasıklarında küçük bir bant olur.
Kesinlikle evet. PDA başarılı bir şekilde kapatıldıktan ve iyileşme süreci (ilk birkaç ay) tamamlandıktan sonra çocuğun efor kapasitesi tamamen normale döner. Profesyonel sporculuk dahil istediği her türlü fiziksel aktiviteyi yapabilir.
Prof. Dr. Uğur Arslan
Kardiyoloji Uzmanı