Şah Damarı (Karotis) Darlığı ve Tıkanıklığı Tedavileri
Şah damarı darlığı ve tıkanıklığı tedavileri nelerdir? İnme (felç) riskini artıran karotis arter hastalığının belirtilerini, nedenlerini ve felçten korunma yollarını öğrenin. Stent ile ameliyatsız damar açma yöntemi hakkında tüm detaylar burada.
Prof. Dr. Uğur Arslan'dan detaylı bilgi almak için aşağıdaki kanalları kullanabilirsiniz.
Şah damarı darlığı ve tıkanıklığı, beynin en önemli oksijen kaynağı olan boyun damarlarının kireçlenme ve plaklarla dolarak daralması sürecidir ve tedavi edilmediğinde kalıcı felç (inme) riskini beraberinde getirir.
Beynimiz, vücudun komuta merkezidir ve sürekli taze kana ihtiyaç duyar.
Bu kanı taşıyan ana otoyollar olan şah damarlarında meydana gelen bu daralmalar, kan akışını kesebilir veya buradan kopan bir pıhtının beyin damarlarını tıkamasına neden olabilir.
Şah Damarı (Karotis Arter) Nedir?
Şah damarı, tıbbi adıyla Karotis Arter, kalpten çıkan oksijenlenmiş temiz kanı beyne, başa ve yüze taşıyan vücudun en önemli atardamarıdır.
Beyin fonksiyonlarının (düşünme, konuşma, hareket etme, duyular) devamlılığı, bu damarın sağladığı kesintisiz kan akışına bağlıdır. Karotis arteri, boynun her iki yanında birer tane olmak üzere (sağ ve sol) çift halindedir.
Şah Damarı Nerede Bulunur?
Şah damarları, boynun ön tarafında, nefes borusunun (trakea) her iki yanında yer alır. Elinizi boynunuzun yan tarafına, çene köşesinin hemen altına koyduğunuzda hissettiğiniz o güçlü nabız atışı, şah damarından gelmektedir.
Bu damarlar boyun boyunca yukarı çıkar ve kafatasının içine girmeden hemen önce ikiye ayrılır:
İç (İnternal) Karotis: Doğrudan beyni besler (tıkanıklığı inmeye neden olan ana daldır).
Dış (Eksternal) Karotis: Yüzü ve kafa derisini besler.
Şah Damarı Tıkanıklığı (Karotis Arter) Nedir?
Şah damarı tıkanıklığı, damarın iç duvarında yağ, kolesterol, kalsiyum ve diğer hücresel atıkların birikmesiyle oluşan "plak" tabakası nedeniyle damar çapının daralması veya tamamen tıkanması durumudur.
Bu sürece tıpta Ateroskleroz (damar sertliği) denir. Bu durum iki şekilde tehlike yaratır:
Akışın Azalması: Damar o kadar daralır ki beyne yeterli kan gitmez.
Pıhtı Atması (Emboli): En sık görülen ve en tehlikeli durumdur. Damar duvarındaki plaktan kopan küçük bir parça veya pıhtı, kan akımıyla beyne sürüklenir. Beyindeki daha ince bir damarı tıkayarak o bölgenin ölmesine (inme/felç) neden olur.
Şah Damarı Tıkanıklığı (Karotis Arter) Sebepleri
Şah damarı tıkanıklığının temel nedeni, vücuttaki tüm damarları etkileyen Ateroskleroz yani damar sertliğidir. Bu durum, damar iç duvarının yaşlanması ve hasar görmesiyle başlar.
Bu süreci hızlandıran ve damarı tıkayan ana risk faktörleri şunlardır:
Sigara Kullanımı: En büyük düşmandır. Damar duvarını doğrudan zedeler ve plak oluşumunu hızlandırır.
Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon): Kanın damar duvarına sürekli yüksek basınçla çarpması, damarın iç yapısını bozar.
Yüksek Kolesterol (LDL): Kanda dolaşan "kötü kolesterol", damar duvarına yapışarak plakları oluşturan ana maddedir.
Diyabet (Şeker Hastalığı): Yüksek kan şekeri damar yapısını bozar ve kireçlenmeyi artırır.
Yaş ve Cinsiyet: Yaş ilerledikçe damarlar esnekliğini kaybeder. Erkeklerde daha sık görülmekle birlikte, menopoz sonrası kadınlarda risk eşitlenir.
Obezite ve Hareketsizlik: Kilo artışı, diğer tüm risk faktörlerini tetikler.
Şah Damarı Tıkanıklığı Belirtileri
Şah damarı darlığı genellikle "sinsi" bir hastalıktır. Damar %70-80 oranında tıkanana kadar hastada hiçbir şikayet olmayabilir. Ne yazık ki ilk belirti bazen kalıcı bir felç olabilir. Ancak çoğu zaman vücut, "Geçici İskemik Atak (GİA)" adı verilen "mini felç" ataklarıyla uyarı verir.
Bu belirtiler şunlardır:
Ani Görme Kaybı: Bir göze aniden perde inmesi veya kararması (Amaurosis Fugax). Şah damarı hastalığına özgü en tipik belirtidir. Genellikle kısa sürer ve düzelir.
Yüzde Kayma: Yüzün bir yarısında, dudak kenarında sarkma veya uyuşma.
Kol veya Bacakta Güçsüzlük: Vücudun tek tarafında (sağ veya sol) aniden gelişen tutmama, uyuşma veya karıncalanma.
Konuşma Bozukluğu: Kelimeleri bulamama, peltek konuşma veya söylenenleri anlayamama.
Denge Kaybı: Ani baş dönmesi ve yürüyememe.
Bu belirtiler birkaç dakika sürüp kendiliğinden geçse bile asla ihmal edilmemelidir. Bu, "büyük depremden önceki öncü sarsıntı" gibidir ve kalıcı felcin habercisidir.
Şah Damarı Tıkanıklığı Nasıl Teşhis Edilir?
Hastalığın tanısı, modern görüntüleme yöntemleriyle hızlı ve ağrısız bir şekilde konulabilir. Genellikle doktorunuzun boynunuzu stetoskopla dinlerken "üfürüm" (kanın dar yerden geçerken çıkardığı ses) duymasıyla şüphelenilir.
Kesin tanı için şu yöntemler kullanılır:
Karotis Doppler Ultrason: İlk başvurulan, radyasyon içermeyen ve ağrısız yöntemdir. Boyuna jel sürülerek damarın içindeki kan akışı ve darlık derecesi ses dalgalarıyla ölçülür.
BT Anjiyografi (Bilgisayarlı Tomografi): Damardan kontrast madde (ilaç) verilerek çekilir. Damar yapısını, kireçlenmeyi ve darlığın yüzdesini 3 boyutlu olarak net bir şekilde gösterir.
MR Anjiyografi: Radyasyon içermeyen, manyetik alanla çalışan görüntüleme yöntemidir. Böbrek yetmezliği olanlarda tercih edilebilir.
Dijital Anjiyografi (DSA): Genellikle tanıdan ziyade tedavi (stent takma) aşamasında kullanılan "altın standart" yöntemdir. Kasıktan girilerek damarın içi canlı olarak görüntülenir.
Şah Damarı Tıkanıklığı Ameliyatsız Nasıl Tedavi Edilir?
Gelişen teknoloji sayesinde, eskiden sadece açık ameliyatla (Endarterektomi) temizlenebilen şah damarları, artık Karotis Stentleme (CAS) yöntemiyle, kesi yapılmadan tedavi edilebilmektedir.
Bu yöntem, özellikle cerrahi risk taşıyan, yaşlı veya boyun yapısı ameliyata uygun olmayan hastalarda güvenle uygulanır. İşlem anjiyo laboratuvarında, hasta uyanıkken (lokal anestezi ile) yapılır ve şu adımları içerir:
Giriş: Kasıktan (femoral arter) iğne ile girilir.
Koruyucu Filtre (Şemsiye) Yerleştirme: İşlemin en hayati kısmıdır. Darlığın olduğu bölgeden ince bir telle geçilerek, darlığın ilerisine (beyne giden tarafa) küçük bir filtre açılır. Bu filtre, işlem sırasında plaktan kopabilecek en ufak parçacıkları bile yakalayarak beyne gitmesini (felci) engeller.
Balon ve Stent: Darlığın olduğu bölgeye önce balon yapılarak damar genişletilir. Ardından kendinden açılan metal bir kafes olan Stent yerleştirilir. Stent, damar duvarına yapışarak açıklığın kalıcı olmasını sağlar.
Bitiş: Filtre toplanarak geri alınır. İşlem yaklaşık 45-60 dakika sürer. Hasta genellikle ertesi gün taburcu edilir.
Şah Damarı Tıkanıklığı Önlenebilir mi?
Genetik faktörleri değiştiremeyiz ancak yaşam tarzı değişiklikleri ile damar sertliği süreci yavaşlatılabilir hatta durdurulabilir.
Sigarayı Bırakmak: Yapılabilecek en büyük iyiliktir. Sigara bırakıldığında damar hasarı durur.
İlaç Tedavisi: Doktorunuzun vereceği kan sulandırıcılar (Aspirin vb.) pıhtılaşmayı önlerken, kolesterol ilaçları (Statinler) plakların büyümesini engeller ve plağı "sabitler" (kopmasını zorlaştırır).
Hastalık Kontrolü: Tansiyonun ve kan şekerinin (Diyabet) kontrol altında tutulması şarttır.
Akdeniz Tipi Beslenme: Zeytinyağı, balık, sebze ağırlıklı beslenme damar dostudur.
Sonuç
Şah damarı (karotis) darlığı ve tıkanıklığı tedavileri, modern tıbbın sunduğu anjiyografik yöntemler ve koruyucu filtre sistemleri sayesinde artık çok daha güvenli ve konforlu hale gelmiştir.
Boynunuzdaki bu hayati damarların tıkanması, beyninizin oksijensiz kalması demektir ve bu durumun telafisi yoktur. Ancak unutulmamalıdır ki, inme (felç) çoğu zaman "geliyorum" diyen bir hastalıktır.
Geçici görme kaybı veya kısa süreli uyuşmalar gibi vücudun verdiği alarmları dikkate almak, erken teşhis ile hayatınızı kurtarabilir.
50 yaş üzeri, sigara içen veya diyabet/tansiyon hastası olan bireylerin, hiçbir şikayeti olmasa bile basit bir Doppler Ultrason ile şah damarlarını kontrol ettirmesi, sağlıklı bir gelecek için atılacak en önemli adımdır.
Sizden Gelenler
Tedavi süreçlerini başarıyla tamamlayan hastalarımızın deneyimleri ve Medicana Samsun Kardiyoloji kliniğimiz hakkındaki görüşleri.
Sık Sorulan Sorular
Şah Damarı (Karotis) Darlığı ve Tıkanıklığı Tedavileri hakkında en sık sorulan sorular.
Bu karar hastanın yaşına, damar yapısına ve plak özelliklerine göre verilir. Genel olarak; cerrahi riski yüksek olanlarda stent, plağın çok kireçli olduğu veya damar yapısının çok kıvrımlı olduğu durumlarda açık ameliyat (endarterektomi) tercih edilebilir. Her iki yöntemin de başarı oranı deneyimli ellerde birbirine yakındır.
Her işlemin bir riski vardır ancak bu risk günümüzde çok düşüktür (%2-3 civarı). Özellikle işlem sırasında kullanılan "Distal Koruma Filtreleri" (şemsiye), kopan parçaları yakalayarak bu riski minimuma indirmiştir.
Karotis stentlerinde tekrar daralma (restenoz) riski düşüktür. Ancak hasta sigara içmeye devam ederse veya ilaçlarını kullanmazsa, stentin içi veya damarın başka bir bölgesi yıllar içinde tekrar daralabilir.
Doktorunuzun verdiği kan sulandırıcı ilaçları (genellikle ikili kan sulandırıcı) belirtilen süre boyunca (genellikle 1 ay ile 1 yıl arası) aksatmadan kullanmak hayati önem taşır. Ayrıca tansiyon kontrolü ve bol su tüketimi önerilir.
Genellikle hayır. Eğer bir şah damarı %100 tıkanmışsa (tam oklüzyon), vücut genellikle diğer taraftaki damardan veya yan yollardan beyni beslemenin bir yolunu bulmuştur. Tam tıkalı damarı açmaya çalışmak, pıhtı atma riski nedeniyle tehlikeli olabilir ve genellikle dokunulmaz. Tedavi, açık olan diğer damarları korumaya yöneliktir.
Prof. Dr. Uğur Arslan
Kardiyoloji Uzmanı