Mekanik Kapak Protezi Hangi Durumlarda Kullanılır?

Mekanik kapak protezi hangi durumlarda kullanılır sorusu, kalp kapağı değişimi ameliyatı planlanan hastaların ve cerrahların birlikte vermesi gereken en kritik kararın merkezinde yer alır.

Kalp kapakçıkları, kanın doğru yönde akmasını sağlayan hayati “tek yönlü kapılar”dır. Bu kapaklar hastalık veya kireçlenme nedeniyle bozulduğunda değiştirilmeleri gerekir.

Günümüzde değişim için iki ana seçenek vardır: Biyolojik (doku) kapaklar ve Mekanik (metal) kapaklar. Mekanik kapak protezleri, üstün dayanıklılıkları ve neredeyse hiç eskimeyen yapılarıyla bilinirler. Ancak bu dayanıklılık, ömür boyu kan sulandırıcı kullanma zorunluluğunu beraberinde getirir.

Mekanik Kapak Protezi Nedir?

Mekanik kapak protezi, insan dokusu içermeyen, tamamen dayanıklı endüstriyel malzemelerden (genellikle pirolitik karbon, titanyum veya özel alaşımlar) üretilmiş yapay kalp kapakçıklarıdır.

Bu kapakların en belirgin özelliği, insan biyolojisinden bağımsız oldukları için zamanla kireçlenmemeleri, yıpranmamaları veya erimemeleridir. Günümüzde en sık kullanılan modeller, ortadan ikiye açılan yarım daire şeklinde iki kanatçığa (bileaflet) sahiptir.

Kalp her attığında bu kanatçıklar sessizce açılır ve kapanır.

Biyolojik kapaklar genellikle 10-15 yıl içinde yıpranıp ikinci bir ameliyat gerektirirken, mekanik kapaklar teorik olarak insan ömründen daha uzun süre dayanacak şekilde tasarlanmıştır.

Mekanik Kapak Protezi Hangi Durumlarda Tercih Edilir?

Mekanik kapak seçimi, hastanın yaşına, yaşam tarzına ve ek hastalıklarına göre yapılır. Doktorlar genellikle aşağıdaki durumlarda mekanik kapağı ilk seçenek olarak önerir:

Genç Hastalar (60-65 Yaş Altı)

Mekanik kapağın tercih edilmesindeki en büyük faktör yaştır. Genç hastalarda beklenen yaşam süresi uzundur. Biyolojik kapak takılırsa, hasta ilerleyen yaşlarında (örneğin 15 yıl sonra) mutlaka ikinci bir ameliyata ihtiyaç duyar.

İkinci açık kalp ameliyatı riskli olabileceğinden, genç hastalara “bir kez takılsın, ömür boyu kalsın” mantığıyla mekanik kapak takılır.

Kan Sulandırıcı Kullanma Zorunluluğu Olanlar

Eğer hastada zaten “Atriyal Fibrilasyon” gibi kalıcı bir ritim bozukluğu varsa veya daha önce pıhtı atma öyküsü bulunuyorsa, bu hasta zaten ömür boyu kan sulandırıcı (Coumadin/Warfarin) kullanmak zorundadır.

Hasta halihazırda bu ilacı kullanacağı için, mekanik kapağın dezavantajı (ilaç zorunluluğu) ortadan kalkar ve dayanıklılık avantajından faydalanılır.

Böbrek Yetmezliği Hastaları

Kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda kalsiyum metabolizması bozuktur.

Bu durum, biyolojik (doku) kapakların çok hızlı kireçlenmesine ve bozulmasına neden olur. Bu yüzden diyaliz hastalarında veya böbrek yetmezliğinde mekanik kapak daha güvenli bir limandır.

Küçük Aort Kökü Olanlar

Mekanik kapaklar, biyolojik kapaklara göre daha ince bir çerçeveye sahiptir ve kanın geçişi için daha geniş bir alan sağlar. Kapak yuvası dar olan hastalarda daha iyi kan akışı (hemodinami) sağlamak için mekanik kapak tercih edilebilir.

Mekanik Kapak Protezi Nasıl Takılır?

Mekanik kapak değişimi, genellikle “Açık Kalp Ameliyatı” yöntemleriyle gerçekleştirilen ciddi ve titizlik gerektiren bir prosedürdür.

İşlem adım adım şu şekilde ilerler:

1. Anestezi ve Hazırlık: Hasta genel anestezi ile tamamen uyutulur.

2. Kesi (Giriş): Cerrah, göğüs kafesinin ortasından (sternotomi) veya günümüzde giderek yaygınlaşan sağ meme altından/kaburga arasından yapılan küçük kesilerle (minimal invaziv) kalbe ulaşır.

3. Kalp-Akciğer Makinesi: Kalp durdurulacağı için kan dolaşımı ve oksijenlenme görevi geçici olarak bir makineye devredilir.

4. Değişim: Cerrah, kalbin içine girerek bozulmuş veya kireçlenmiş olan hastalıklı kapağı kesip çıkarır. Kapak yuvası temizlenir ve kireçlerden arındırılır.

5. Dikiş: Mekanik kapağın etrafındaki dikiş halkası (sewing ring), kalbin dokusuna sağlam dikişlerle tutturulur.

6. Kapanış: Kapak yerleştirildikten sonra kalp tekrar çalıştırılır, makine devreden çıkarılır ve kesi kapatılır. Operasyon ortalama 3-5 saat sürer.

Mekanik Kapak Protezinin Avantajları ve Dezavantajları

Karar verme aşamasında hastanın “ne kazanıp ne kaybedeceğini” net bilmesi gerekir. Mekanik kapak, bir tarafı çok güçlüyken diğer tarafı sorumluluk isteyen bir terazidir.

Avantajları

• Ömürlük Dayanıklılık (En Büyük Kozu): Mekanik kapaklar metal ve karbon alaşımlı olduğu için eskimez. Genç bir hastaya takıldığında, teknik bir sorun olmadıkça hastanın ömrü boyunca (40-50 yıl) sorunsuz çalışır.

• Tek Ameliyat: Dayanıklı olduğu için hastanın ileride kapak bozulması nedeniyle tekrar ameliyat olma riski neredeyse sıfırdır.

Dezavantajları

• Kan Sulandırıcı Zorunluluğu (Coumadin/Warfarin): Mekanik yüzey pıhtı oluşumuna meyillidir. Bu yüzden hasta ömür boyu, her gün kan sulandırıcı hap kullanmak ve ilacın dozunu ayarlamak için düzenli kan testi (INR) yaptırmak zorundadır.

• Kanama Riski: Kan sulandırıcı kullanımı nedeniyle, küçük kesiklerde bile kanama uzun sürebilir. Mide kanaması veya beyin kanaması riski, ilacın dozu iyi ayarlanamazsa artabilir.

• Kapak Sesi (Klik Sesi): Mekanik kapaklar açılıp kapanırken, sessiz bir odada veya hasta yatarken duyulabilen metalik bir “tik-tak” sesi çıkarabilir. Çoğu hasta buna zamanla alışır ve duymaz.

Mekanik Kapak Protezi Kullanan Hastalar İçin Yaşam Tarzı Önerileri

Mekanik kapaklı bir hayat, “kontrollü” bir hayattır. Hasta ilacını ve diyetini düzenlediği sürece tamamen normal ve aktif bir yaşam sürebilir.

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Düzenli INR Takibi: Kanın pıhtılaşma süresini gösteren INR testi (genellikle ayda bir) aksatılmamalıdır. İdeal değer genellikle 2.0 ile 3.0 arasındadır.

• Yeşil Sebze Diyeti: Ispanak, brokoli, marul gibi K vitamini içeren besinler kan sulandırıcının etkisini azaltır. Bu besinleri “yasaklamak” değil, “sabit miktarda” tüketmek gerekir. (Örneğin; her gün az miktarda yemek, bir gün çok yiyip bir hafta yememekten iyidir).

• Darbe Riski: Kanama riski nedeniyle boks, futbol gibi sert temas içeren sporlardan veya yaralanmaya açık aktivitelerden kaçınılması önerilir.

• Hamilelik Planlaması: Coumadin ilacı bebeğe zarar verebileceği için, çocuk sahibi olmayı düşünen kadınların mutlaka doktoruyla görüşmesi gerekir. Gebelik döneminde ilaç değiştirilir ancak mekanik kapaklı gebelik yüksek riskli bir süreçtir.

Sonuç

Mekanik kapak protezi hangi durumlarda kullanılır sorusunun cevabı, aslında hastanın “dayanıklılık” ile “ilaç kullanımı” arasındaki tercihide gizlidir. Eğer yaşınız gençse ve önünüzde uzun bir hayat varsa, tekrar tekrar ameliyat masasına yatmamak için mekanik kapak tartışmasız en güvenli limandır.

Evet, ömür boyu kan sulandırıcı kullanmak ve düzenli kan tahlili yaptırmak bir disiplin gerektirir; ancak bu disiplin, size sağlam ve hiç eskimeyen bir kalp kapağı kazandırır.

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte günümüzde üretilen mekanik kapaklar, vücuda mükemmel uyum sağlamakta ve pıhtı riskini minimuma indirmektedir.

Unutmayın, doğru kapak seçimi, cerrahınızın tecrübesi ve sizin yaşam tarzınızın ortak paydada buluştuğu noktadır.

Sık Sorulan Sorular